Natuurlijk Grevelingen

Laat de grevelingen niet verdrinken

Het Grevelingendebat ging veel over dynamiek. Eén al euforie. We hoorden zelfs dat de getijdendynamiek prima kon samengaan met behoud van de bestaande natuurwaarden (overigens momenteel nog één van de hoofddoelstellingen van GZH).
Op alle positieve berichten valt toch wel wat af te dingen. Een overzicht:
 

1. De gedeeltelijke afsluiting van de Oosterschelde heeft het begrip zandhonger geïntroduceerd. Door vernauwing van het doorstroomprofiel van en naar open zee is de balans tussen erosie en sedimentatie van bodemdeeltjes verstoord. Er is meer erosie dan sedimentatie waardoor platen en slikken afnemen en geulen opvullen.
2. De Grevelingen is volledig afgesloten. In de Grevelingen is de balans volledig naar erosie doorgeslagen. Het vaste peil gaf echter ook de mogelijkheid beschermende maatregelen te nemen. Aanleg van oeververdedigingen.

In de 10-jarige periode van aanleg van deze verdedigingen is ca 400 ha verdwenen. Ter vergelijking: dit is ca. 1.25 x de huidige Hompelvoet 
Daarna was boven water de erosie beteugeld. Onder water gaat deze echter wel door. In de ondiepere delen die onder invloed liggen van de golfwerking wordt materiaal losgewoeld en met de van de oever af gerichte onderstroom afgevoerd naar de diepere delen. Zie de schelpenbanken die op diverse plaatsen zijn ontstaan en blijven aangroeien en de afzettingen op de geulranden beneden een niveau van ca 2.00m -NAP (= diepte invloed golfbeweging). De vooroevers zullen op de zeer lange termijn verdiepen tot dat niveau.
 

3. De Grevelingen met een gedeeltelijke open Brouwersdam gaat meer op de Oosterschelde lijken. Hoe meer open hoe minder zandhonger. De beschermde oevers van de Grevelingen zullen dit beeld echter verstoren. In alle gevallen zal erosie de overhand hebben. 

De oevers zijn momenteel beschermd rond de huidige waterlijn van ca 0.20m -NAP waarbij vooroever- en directe oeververdedigingen van de platen en natuureilanden tot op een max. hoogte rond NAP zijn aangelegd. Een getij tussen NAP + 0.50m en NAP – 0.50m heeft dus als gevolg dat het boven NAP gelegen onbeschermde land bij elk tij wordt aangevallen met erosie als gevolg. Uiteindelijk zal afvlakking optreden tot het niveau van de oeververdedigingen (nu dus ca. NAP).
 

4. De huidige, veel bejubelde natuurwaarden van de Grevelingen zijn enerzijds vooral de zgn. natte duinvalleivegetaties. Waar men elders met veel moeite en zorg kleine plekken van deze zeldzame vegetatie in stand moet zien te houden hebben we daar in de Grevelingen volgens de laatste inventarisaties ca 1000 ha van liggen zonder er noemenswaardige inspanning voor te moeten leveren (brengt in de huidige subsidieregeling ca. 890 euro/ha op). Volgens de deskundigen kan die situatie nog zeker 100 jaar blijven voortbestaan. 

Anderzijds is de Grevelingen aangewezen als zeer belangrijk gebied voor kust(broed)vogels waar behoud en waar mogelijk versterking van broedgebied voor deze vogels aandacht behoeft.
Terug brengen van gedempt getij in de Grevelingen betekent dat door overspoeling en erosie juist die zones die nu zo belangrijk zijn onbruikbaar worden en op termijn zelfs volledig onder water zullen kunnen gaan verdwijnen.
 

Landschappelijk staat ons ook iets te wachten bij gedempt getij.
 

5. Zoals al geschetst zullen de platen door erosie verdwijnen als er geen aanvullende oeverbeschermende maatregelen worden getroffen. Treffen we wel maatregelen dan zullen toekomstige watersporters geconfronteerd worden met het volgende landschap. Op de Grevelingen met een tijverschil van een meter vaar je bij laagwater langs “wanden” van stortsteen die tenminste 1,70 meter boven water uitrijzen. De oevers zijn volledig aan het zicht onttrokken en boven de steenmassa’s uit ziet men bossen van dood hout (bos en struweel is als gevolg van zout gestorven) Bij hoogwater zie je dezelfde dode bossen - maar dan beter - oprijzend boven een steile afslagrand die is ontstaan door voortschrijdende erosie achter  de oeverbeschermingen. In zicht komt ook het intergetijdengebied; een achter de oeverbescherming liggende vlakte van ondiep water overgaand in de steilrand. In het ondiepe water ligt/drijft dood hout dat is los gespoeld.

 
Of dit landschapsbeeld de toeristisch/recreatieve aantrekkelijkheid van de Grevelingen een grote impuls zal geven danwel het zo gewenste intensievere recreatieve medegebruik van de natuurgebieden zal bevorderen? 
 
Eén troost. Dit “schrikbeeld” zal wel vrij lang maar niet eeuwig duren. En… misschien gaat er wel zeekraal groeien.
 
6. Port Zélande ligt op de Kabbelaarsbank; een plaat gelegen op ca. NAP +0.50m tot +0.90m. Het zal duidelijk zijn dat de Kabbelaarsbank voor het behoud van Port Zélande zal moeten worden ingepolderd. Dijken erom en bemaling erop.
 
7. De dagrecreatieterreinen Grevelingendam, Kabbelaarsbank, Surfgebied Brouwersdam, Punt van Goeree alsmede de verspreid liggende lokale voorzieningen en de daarop aanwezige bebouwing (bezoekerscentrum, restaurants, surfcentra etc. zullen met uitzondering van enkele hoger gelegen delen op de Punt van Goeree onbruikbaar worden. De oeverzones liggen overal tussen huidig peil en NAP +0.50m. Veel terreinen met gebouwen, wegen en parkeerterreinen zijn gelegen net boven NAP +0.50 tot +0.70m.
 
8. Wil je echt gezonde dynamiek terug in de Grevelingen dan rest er niets anders dan de gehele Delta weer volledig open te gooien. Wel eerst de Brabantse meststromen schonen, maar dat was 20 jaar geleden bij de afsluiting van het Krammer-Volkerak ook al nodig! 
 
Halve en tussenoplossingen zoals een beetje getij zijn geen stabiele oplossingen en zullen telkens weer leiden tot nieuwe ingrepen om weer andere nadelige effecten op te lossen. 
 
Natuur gaat over lange termijnen en is gebaat bij consistent beleid en beheerders die hun handen in hun zakken kunnen houden. Daarvoor moeten duidelijke en duurzame keuzes worden gemaakt. 
Het terugzetten van de tijd naar voor de Deltawerken is een utopie. We kunnen dus maar beter het beste halen uit de gegeven situatie en de echte knelpunten (belasting Krammer-Volkerak) zo goed (en snel) als mogelijk oplossen. 
De natuurontwikkeling die in de afgesloten Grevelingen op gang is gekomen heeft grote kwaliteiten en is gebaat bij een zorgvuldig en stabiel beheer. Waar elders heb je bijvoorbeeld de kans om een oerbos van honderden ha’s in z’n ontwikkeling vanuit het niets te volgen?