Natuurlijk Grevelingen

Laat de grevelingen niet verdrinken

Sinds de afsluiting van de Grevelingen in 1972 is gaandeweg gebleken dat er in het grootste aangelegde zoutwatermeer van Europa een gelaagdheid is ontstaan en uitwisseling van zuurstof tussen boven- en onderwaterlagen niet meer plaats vindt.

 Grevelingen met en zonder getijde
GC

Sinds de afsluiting van de Grevelingen in 1972 is gaandeweg gebleken dat er in het grootste aangelegde zoutwatermeer van Europa een gelaagdheid is ontstaan en uitwisseling van zuurstof tussen boven- en onderwaterlagen niet meer plaats vindt. Ook het bodemleven op grotere diepte is verdwenen.
Daarom worden er op allerlei niveaus de meest wilde plannen gemaakt om hierin verbetering te brengen, waarbij sommigen zich afvragen of er wel de juiste argumenten worden gebruikt en keuzen worden gemaakt

 

Voorgeschiedenis:
Doordat regen en het omliggend land zoet water in de Grevelingen spuien was men bang dat het meer zou gaan verzoeten en er een dood en stinkend water zou ontstaan.
Om het zoutgehalte in de Grevelingen te verzekeren werd in 1979 een doorlaatsluis in de Brouwersdam gerealiseerd. Echter deze in- en uitlaat kon niet voorkomen dat er een gelaagdheid kon ontstaan met een zuurstofloze bodemlaag.
In kustwateren is gelaagdheid een normaal verschijnsel. De vraag is welke mate van gelaagdheid en zuurstofloosheid we in een kunstmatige lagune als de Grevelingen willen accepteren. Op dit moment zijn er berichten van duikers dat vanaf 16 meter en dieper een  drabbige en niet doorzichtbare smurrie is, waar alleen nog bacteriën kunnen verblijven die niet van zuurstof leven.
In kustwateren is gelaagdheid een normaal verschijnsel. De vraag is welke mate van gelaagdheid en zuurstofloosheid we in een kunstmatige lagune als de Grevelingen willen accepteren.Er zou een jaarrond nieuw onderzoek moeten komen om vast te stellen wat de huidige situatie in de Grevelingen is. Er worden veel meningen verkondigd, maar onderbouwing is niet aanwezig of steunt op rapporten van jaren geleden.

Bijzonder:

Naast dit zuurstofloze verschijnsel onder in het Grevelingenwater is in de bovenste laag en op de eilanden en slikken iets moois ontstaan!

Honderden vaak zeldzame planten groeien op de vroegere platen, schorren en slikken, een verscheidenheid die zijn weerga in Europa niet kent.

Honderdduizenden vogels vinden zomers en s’winters hier een broed-, rust- en fourageplaats.

Zeehonden, Bruinvissen, Palingen, Kreeften, mosselbroed en haringen komen veelvuldig voor en hebben kennelijk voldoende voedsel.

Kortom dit Natura 2000 gebied is een juweel in onze Delta!

Tevens vinden tienduizenden watersporters en toeristen hier een geweldig schoon meer waar volop gezeild, gezwommen, gedoken en gerecreëerd kan worden!


Wat te doen:
Jaren geleden kwam men tot de conclusie dat de waterkwaliteit nog steeds verder achteruit ging en dat daar wat aan gedaan moest worden.
De in 1978 gemaakte “hevel” in de Grevelingendam die voor een betere doorstroming moest zorgen, heeft door gebrekkige werking geen oplossing gegeven.
Er moet wat gebeuren. Als eerste denkt men natuurlijk als oplossing om het getijde weer terug te brengen in de Grevelingen. Een extra grotere doorlaatsluis in Brouwersdam zou de oplossing zijn.
Klimaatverandering:
Ook heeft men bedacht dat door mogelijk klimaat veranderingen de afvoer van rivierwater in de toekomst een probleem kan worden. Er is een commissie benoemd die onderzoekt of het mogelijk is om rivierwater via het Volkerakzoommeer via een permanente verbinding naar de Grevelingen te leiden en deze samen met het Schelde Rijnkanaal als tijdelijk opslag te laten functioneren.
Ook wordt aangevoerd dat het Volkerakzoommeer sinds haar afsluiting last heeft van Blauwalg, dat zou met deze plannen ook verdwijnen.
Dat daar de laatste jaren niet of nauwelijks meer sprake van is, doordat minder vervuild water vanaf de landbouwgronden geloosd wordt, wordt door de plannenmakers vergeten of is niet bekend.
Met de uitvoering van bovengenoemde plannen wordt het geheel nog complexer doordat een groter landbouw gebied rondom het Volkerakzoommeer te maken krijgt met verzilting.
Ook als door de plannen getijde in het Schelde Rijnkanaal naar Antwerpen ontstaat, is er een probleem ten aanzien van brughoogten die te laag worden en misschien moeten hier ook dijken worden verhoogd en dan de afspraken nog met België ten aanzien van getijloze doorvaart naar Antwerpen via dit Schelde Rijnkanaal?
Verder dijken verhogen rondom het Volkerakzoommeer en de Grevelingen.
Los van al deze bespiegelingen kan men zich afvragen hoe Europa zal reageren op de plannen voor dit Natura-2000 gebied. Aangemerkt moet worden dat dit gebied totaal gaat veranderen. Soorten handhaven en beschermen is er niet meer bij als gebieden onder lopen waar nu nog honderden beschermde planten en dieren voorkomen. Kunnen andere bijzondere soorten dit compenseren? En wordt dat zonder meer geaccepteerd door Europa?
Samenvattend kan men zeggen dat het een hopeloos plan is om een getijde en opslaggebied van de Grevelingen te maken.


Oplossing:
Als er geen getijde komt in de Grevelingen, dan moet er toch een oplossing komen voor de slechte waterkwaliteit in de onderste lagen van de Grevelingen. En zo snel mogelijk!
Er zijn alternatieven mogelijk voor verbeteringen op kort termijn van de zuurstofloze lagen in de Grevelingen. Zelfs veel goedkoper dan een doorlaat in de Brouwersdam.
Zo is voorgesteld om lucht te injecteren op de bodem van de diepere delen en zo beweging tussen de waterlagen te veroorzaken en de zuurstofgraad verhogen, zodat het bodemleven weer een kans krijgt. De huidige doorlaatsluis in de Brouwersdam kan het losgewoelde sediment spuien of dat kan eenmalig met behulp van baggerschepen worden verwijderd.
Op deze manier kan veel goedkoper en sneller een betere waterkwaliteit verkregen worden.
 Bij het waterschap Rijnland kan men zien hoe dat daar al jaren met luchtinjectie gebeurt om de waterkwaliteit te verbeteren!
Ook met behulp van waterjets kan oppervlaktewater naar diepere waterlagen geïnjecteerd worden, zoals in Deense fjorden beproefd is, waar een zelfde problematiek zich voor deed.
Een kleine proef met lucht en / of water kan aantonen dat dit de oplossingen zijn voor de gelaagdheid met de daarbij behorende zuurstofloosheid.
Waarom niet via de Oosterschelde afvoeren? Daar is veel meer berging mogelijk en een doorlaat in de vorm van de Oosterschelde dam is er al! En de dijken zijn al op Delta hoogte!
Voordelen van geen getijde in de Grevelingen:
•    Op kort termijn kan met de verbetering van de waterkwaliteit begonnen worden. Ook kleine proeven met luchtleidingen en / of waterjets kunnen aantonen dat het werkt!
•    Geen getijde betekent behoud van de zeldzame habitat op eilanden en slikken voor vogels, planten en dieren, zoals de Noordse Woelmuis en broedvogels.
•    Kostenreductie van honderden miljoenen, omdat er veel minder aanpassingen nodig zijn. Dit geld is op andere manieren beter te gebruiken!
•    Duikers en mosselvissers tevreden met de verbeterde waterkwaliteit.
•    En de economische en toeristische plannen van Gemeenten rondom de Grevelingen kunnen gewoon zonder bijzondere aanpassingen voor extreem hoog water doorgang vinden als daar consensus over komt. Nieuwe ontwikkelingen zijn niet tegen te houden!
•    Als een opvang gebied voor rivierwater nodig blijkt te zijn, dan kan dat veel goedkoper met een doorlaat richting Oosterschelde. Hier zijn de nodige spuisluizen al aanwezig en een veel groter opslaggebied beschikbaar.


Nadelen van getijde in de Grevelingen:
(doorlaat in Brouwersdam en misschien in Grevelingendam)
•    Veel Natura 2000 gebied zal verdwijnen door het toelaten van getijde! Zal Europa de regels aanpassen om “nieuwe”natuur te laten prevaleren voor de bestaande natuur die verdwijnt?
•    Omdat het nog jaren zal duren, mede door de economische crisis en onderzoeken naar rendabele turbines die in de doorlaat gemonteerd zouden moeten worden, zal het zuurstofloze diepere water zich waarschijnlijk nog uitbreiden met de daarbij behorende nadelen.
•    Verdere verzilting van landbouwgrond van de aanliggende gebieden.
•    Minder plek voor dagtoerisme omdat ¼ van de Brouwersdam gebruikt gaat worden voor een nieuwe doorlaatsluis op een plek waar nu dagtoerisme plaats vindt.
•    Veel watersporters zullen vertrekken doordat ondiepe gedeelten in de Grevelingen ontstaan (bij laag water) en getijde stroming in de westelijke Grevelingen ontstaat!
Slechts een handjevol watersporters zullen blijven en kikken op stroming en getijde.
•    De vraag is of een doorlaat de migratie van waterdieren gaat bevorderen en als turbines geplaatst gaan worden, gaan die dan als gehaktmolen werken om alleen enkele gezinnen van groene stroom te kunnen voorzien? (40% gehakte vis bij proef in Afsluitdijk)
•    Dijken moeten verzwaard worden en Center Parcs Port Zélande omdijkt.
•    Watersport bedrijven moeten aangepast worden voor het getijde. Zeker als
Grevelingen ook nog als opvanggebied grote rivieren moet gaan functioneren
(extra hoog water plus 2 meter!)

 

Burgh Haamstede jan. 2014.
Kritisch toeschouwer, realist en belastingbetaler.