Natuurlijk Grevelingen

Laat de grevelingen niet verdrinken

“Ik mis het getij nog elke dag”, zei ooit een oud-visser en natuurbeschermer bij zijn dagelijkse rondje lang de haven van zijn eigen Brouwershaven. Het komende en gaande water, de glanzend nat droogvallende platen, de zwermen sterns, meeuwen en steltlopers, de grote groepen zeehonden, het steeds wisselende beeld, de geur…..

Liefhebbers van die toestand, oer Zeeuws nietwaar, zouden blij moeten zijn met de huidige plannen om weer iets van getij (50 cm) terug te brengen op de Grevelingen. historische-kaart-GrevelingenHelaas is het nu niet het goede moment. We hadden dat beperkte getij meteen moeten instellen met het voltooien van de afsluiting in 1971. Nu zijn er boven de gefixeerde waterlijn op zo`n grote schaal zoveel voor West-Europa unieke natuurwaarden ontstaan, dat het bijna misdadig zou zijn deze waarden in een klap te vernietigen. Precies die waarden waarvoor de Grevelingen dan ook is aangewezen als Natura 2000 gebied! “Maar je krijgt er toch prachtige natuur voor terug?”, roept menig bestuurder en beleidsmaker. Dat is nog maar helemaal de vraag en het lijkt wel of de een de ander napraat. Krijg je die verwachte slikken en schorren wel, hebben we straks wel die uitgebreide zilte overstromingsgraslanden met volop lamsoor, zee alsem en zoutmelde? De situatie is nu immers heel anders dan voor de afsluiting. Er vindt geen aanvoer meer plaats van sediment en voedingsstoffen vanuit het achterland wegens het stelsel van dammen en dijken. We krijgen dus een ander soort water over de vloer met andere ecologische effecten. Invoering van getij kan bovendien leiden tot afbraak van bestaande landgedeelten. Opbouw is er niet bij vanwege geringe getijstroming en wegens het ontbreken van sediment aanvoer. Dan krijg je op geringere schaal dezelfde landhonger problemen als in de Oosterschelde. 

Alle huidige natuurwaarden komen zeker bij hoogwater onder water te staan.

Het betreft alle broedplaatsen van kustbroedvogels, praktisch alle groeiplaatsen van orchideeën en de toplocaties van de noordse woelmuis. Natuurlijk kun je met bulldozers grond omhoog brengen en natuurlijk kun je allerlei oeververdediging gaan aanbrengen. De vraag is of je dat allemaal moet gaan doen en …. of er wel geld voor is. “Maar het gaat toch slecht met de Grevelingen?” Ook dat is weer voor deel beeldvorming. Het is zeker waar, dat er op grotere diepten vooral in de zomermaanden juli en augustus zuurstofproblemen optreden.
In kustwateren met weinig verbinding met de zee is dat een bekend en normaal verschijnsel. In Denemarken met zijn vele kustwateren weet men niet beter. Soms doet het verschijnsel zich in hevige mate voor en spoelen er massaal dode vissen aan. Het zij zo. Dat wil niet zeggen dat we alles in de Grevelingen maar moeten laten zoals het is. We kunnen best wel zorgen voor meer uitwisseling, meer dynamiek. De hevel in de Grevelingendam weer in gebruik nemen en de Brouwerssluis wat vergroten kunnen samen zorgen voor minstens verdubbeling van de huidige uitwisseling. Dat kan leiden tot een aanvaardbare situatie. Je houdt zuurstofprobleem in warme perioden, maar het loopt de spuigaten niet uit.
Complicerende factor is echter de gewenste getijcentrale. Daarvoor is minimaal 50 cm getijslag nodig. Deze brengt de huidige natuurwaarden al stevig in de problemen. Liever ziet men echter een groter getijverschil, maar dat zou enorme schade aanrichten aan de bestaande infrastructuur.

Het staat nu reeds vast dat de getijcentrale onrendabel zal zijn.

Geen enkele grote marktpartij heeft al gezegd de centrale te willen bouwen. Als men het al zou willen, dan alleen in combinatie met andere wel winstgevende projecten zoals een recreatie-eiland in de Voordelta. Of we dat moeten willen is ook maar de vraag. Voor groene energie voor huishoudens rond de Grevelingen hoeven we die getijcentrale niet gezien de 270 MW windmolens die geplaatst gaan worden. Het is best mogelijk dat huidige en toekomstige testen en experimenten (Tidal Testcentre in de Grevelingendam) een laag-verval-turbine kunnen realiseren die rendabel energie kan leveren zonder grote schade te veroorzaken aan zeezoogdieren en grote vissen. De vraag is dan of zo`n centrale op enige schaal toepasbaar zal zijn. Te denken valt aan bestaande kunstwerken die ermee uitgerust zouden kunnen worden, maar moeten we dan ook nu nog bestaande open riviermondingen gaan ontsieren door zo`n bouwsel? En zit de scheepvaart te wachten op nieuwe obstakels?

Laten we het voorlopig maar rustig aan doen met de Grevelingen. Begin met wat meer uitwisseling, met wat meer peildynamiek. Gebruik de komende decennia om te bedenken wat we nu werkelijk willen met de Grevelingen en de overige Deltawateren. Zet ook alle andere megalomane plannen maar in de diepvries, of breng ze tenminste terug tot normale proporties . Bespaart geld en energie
en onvrede en wantrouwen bij de bevolking.